.
SüS TaŞLaRı
Doğal Kıymetli TaŞLaR

Ana Sayfa


 






GEMOJOJİ NEDİR 

Değerli taşları profesyonelce tanımlama ve değerlendirme sanatına ve bilimine gemoloji denir. Gemoloji yer bilimlerinin ve mineroloji bilim dalının branşı olarak görülmektedir. Bazı kuyumcular akademik olarak gemolog yetişmişlerdir ve değerli taşları tanımlayabilecek ve değerlendirebilecek yetenekte olurlar.

MİNEROLOJİ NEDİR

Mineroloji, minerallerin kimyasal yapısı, fiziksel (optik dahil) özellikleri ve kristal yapıları ile ilgilenen yer bilimleri bilim dalına verilen isimdir. 

MİNERALLER

Mineraller kabaca 9 grupta sınıflandırılmıştır

1.Elementler,Yarı metaller ve metal olmayanlar 

2.Sülfitler,Sülfoarsenitler, Sülfoantimonitler, Sülfobismutitler vb.)

3.Halojenitler 

4.Oksitler,Hidroxitler, Vanadatlar, Arsenitler, Antimonitler, Bismutitler, Selenitler, Tellüritler, İyoditler 

5.Karbonatlar + Nitratlar 

6.Boratlar 

7.Sülfatlar, Selenatlar, Tellüratlar,Kromatlar, Molibdatlar, Wolframatlar 

8.Fosfatlar, Arsenatlar, Vanadatlar 

9.Silikatlar, Germanatlar 

10.Organik bileşikler
 

MİNERALLERİN KRİSTAL SİSTEMLERİ

1.Kübik

Kübik kristal sisteminde 3 kristal ekseni birbirine dik ve eksenler eşit uzunluktadır 

2.Heksagonal

Heksagonal kristal sisteminde a1,a2,a3 kristal eksenleri eşit uzunlukta olup birbirleriyle 120 derece açı yaparlar, c ekseni farklı uzunlukta olup a1,a2 ve a3 eksenlerine diktir 

3.Ortorombik

Ortorombik kristal sisteminde 3 kristal ekseni birbirine dik fakat kristal eksenleri farklı uzunluktadır 

4.Trigonal

Trigonal kristal sisteminde kristal eksenleri eşit uzunluktadır fakat birbirlerini farklı açılarda keserler 

5.Tetragonal

Tetragonal kristal sisteminde a ve b kristal ekseni birbirine dik ve eşit uzunluktadır, c kristal ekseni farklı uzunlukta olup a ve b eksenine diktir 

6.Monoklinik

Monoklinik kristal sisteminde 3 eksenden ikisi birbirini dik açılar ile keserler, üçüncü eksen diğer ikisini 90 dereceden farklı keser, eksenler birbirinden farklı uzunluktadır 

7.Triklinik

Triklinik kristal sisteminde 3 kristal ekseni birbirini 90 dereceden farklı keserler ve eksenler farklı uzunluktadır 






Süs Taşı Tanımı

SÜS TAŞI TANIMI

Süs taşları ya da kıymeli taşlar olarak tanımlanan malzemeler yarı kıymetli ve kıymetli süs taşları olmak üzere iki grup altında incelenirler. Süs taşları doğada yaygın olarak bulunan karbon, aluminyum , silisyum, kalsiyum ve magnezyum gibi elementler tarafından oluşturulur. Doğada çeşitli fiziksel ve kimyasal koşullar altında, özellikle büyük basınç altında oluşmuşlardır. Sertlikleri 6’nın üzerindedir. Mücevher taşlarının incelenmesi ile uğraşan bilim dalına gemoloji bilim adamlarına da gemolog adı verilmektedir. Süs taşları kullanım alanlarına göre üç grup altında toplanır.

A) Endüstriyel süs taşları: Bunlar yapay elmas, kristal kuvars gibi endüstri dallarında kullanılan kıymetli taşlardır.

B) Mücevher taşları : Ziynet eşyalarına monte edilerek kullanılan elmas, zümrüt ve yakut gibi kıymetli süs taşlarıdır.

C) Süsleme taşları: Kıymetli ve hatıra amacıyla kullanılacak eşyaların süslemesinde kullanılan taşlardır.

SÜS TAŞLARINI DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

Süs taşlarının değerlendirilmesinde dört ana özellik aranır.  Bunlar ; Güzellik, dayanıklılık, nadirlik, taşınabilirliktir, Bunların dışında; Kesilebilme, parlatılabilme, ışık yansıtma, ışık kırma gibi özelliller de taşların değerini belirleyen en önemli özelliklerdendir. Kökenlerine göre süs taşları organik ve kimyasal olmak üzere iki grup altında toplanır. Örneğin Oltu taşı ve Kehribar organik kökenli süs taşlarıdır. Opal ve Ametist ise kimyasal kökenlidir. Toplam sayıları 135 ten fazla olan kimyasal kökenli süs taşları bileşimlerine göre farklı gruplarda toplanabilirler. 

Kimyasal  kökenli süs taşları 

Silikatlar: Sayıları 45 kadardır. Örnek: Beril, granat, olivin, jadeit, nefrit, opal, zirkon, spodümen, topaz.
 Aluminosikatlar: Sayıları 50 kadardır Örnek feldspat, lazurit, krizoberil.
Oksitler: Sayıları 20’den fazladır Örnek; Korendon, hematit, spinel.
Borosilikat: Turmalin
Karbonat: Türkuaz 
Sülfat: jips
Sülfür: Pirit 
Elmas  
Fosfat
Süs taşları yapay olarak ta elde edilmektedir. Son yıllarda mücevher taşı veya endüstride kullanılacak kıymetli taşların doğal kaynaklardan yapılan üretimle karşılanamaması sonucu sentetik üretim artmıştır.

 

 1.1. Sektörün Tanimi ve Siniflandirilmasi

Süs tasi deyimi, insanlarin süs esyasi olarak kullandiklari taslari ifade etmek üzere kullanilir.

Kiymetli süs taslarini yari kiymetli taslardan ayiran kesin bir tanimlama yoktur. Yüzyillardan bu yana sürüp gelen gelenege uyularak elmas, zümrüt, safir ve yakut kiymetli taslar katagorisinde, digerleri yari kiymetli taslar kategorisinde yer alir. Bu dört kiymetli tas tras edildiginde asil tas kategorisine dahil olur.

Süs taslarinin en önemli özellikleri ise güzellik, dayaniklilik, nadirliktir. Bunlarin disinda tasinabilirlik, kesilebilme, parlatilabilme, isik yansitma, isik kirma, taslarin degerini belirleyen en önemli özelliklerindendir.

Bakildiginda çekicilik ve insanlarda olaganüstü güzellik etkisi yaratan süs taslari dogadaki çesitli fiziksel ve kimyasal kosullar altinda, özellikle yüksek basinç ve sicaklik sartlari altinda olusmuslardir. Genellikle sertlikleri 5'in üzerindedir. Süs taslarinin incelenmesi ile ugrasan bilim dalina Gemology, bilim adamlarina da jemolog (gemolog) adi verilmektedir. Süs taslarinin bir kismi çok az da olsa sanayiide (elektronikte ve yari iletkenlerde v.s.) kullanilir. Genel anlamda süs taslari denildiginde konumuz olan natürel kökenli taslar kastediliyorsa da sentetik taslar, fosiller, deniz özel ürünlerini (tabii ve sentetik olanlar) de kapsamaktadir. Ülkemiz açisindan burada inceleme konusu, agirlikli olarak natürel taslardir.

Süs taslarinin en önemli özelligi olan güzellik, dayaniklilik ve nadirlik kavraminin biraz daha yakindan incelenmesi faydali olacaktir.

Güzellik özelligi kullanan kisinin zevkinin ortaya çikardigi hususlar ve göz kamastiricilik, saflik ve çekicilik gibi deyimlerle tanimlanir ve görünüste parlaklik, saydamlik ve renk gibi özellikleri ihtiva eder. Bir tas veya mineralin parlaklik özelligi renk özelliginden bagimsiz olarak ele alinir ve yansiyan isiklar tas yüzeylerinin görünümü olarak tanimlanir. Metalik parlaklik gösteren mineraller disinda parlaklik özelligine en büyük katkida bulunan faktörler saydamlik ve kirilma endeksidir. Cilalamanin, islemenin mükemmelligi tasin parlaklik özelligini artiran bir etkendir.

Tas içerisinde yer alan bir takim birikimler tasin saydamlik özelligini bozmakla birlikte (dogal yakut, safir ve bazi mücevher taslarinda oldugu gibi) onun güzelligini ve degerini artirmaktadir. Bazi taslarda bu birikimler tasin geldigi ülkenin belirlenmesinde kullanilan birer ipuçlaridir.

Tasin dayaniklilik özelligi o tasin sürtünmelere karsi koyma gücüyle ölçülür (asinmalara, küçük kirilmalara ve parçalanmaya). Genelde asinmalara karsi koyma gücü göreceli sertlikle dogrudan iliskilidir.

Nadirlik: Mücevher taslarinda bulunmasi gereken en önemli özelliktir ve bazi taslarin degerini tesbit etmek için fiziksel karakterlerinden daha üstün tutulan bir husustur. Bilindigi gibi, bir zamanlar ametist son derece kiymetli bir tas olarak bilinmekte idi. Yavuz Sultan Selim'in tacinda kullanilmistir. Ne var ki, sonraki yillarda Brezilya'da büyük rezervlerin bulunusu bu tasin degerini asagi çekmistir.

Yaklasik 1500 mineral çesidinden sadece 100 kadari mücevher tasinda bulunmasi gereken tüm özellikleri ihtiva eder. Bu mineraller arasinda beril, topaz, turmalin ve feldspar gibi mineraller, sayisal olarak en fazla bulunan silikatlardir. Sayisal olarak korrendon (yakut-safir) ve kuvars (ametist, agat v.s.) gibi mineral oksitler ikinci sirada yer alirlar. Sülfitler, karbonatlar ve sülfatlar fazla bir önem tasimazlar.

Parasal deger açisindan, sadece C elementinden baska bir sey olmayan elmas birinci siradadir.

Genellikle süs taslari sinif, familya ve tür gibi siniflandirilmistir. Kristal yapisi ve fiziksel özellikleri ayni fakat kimyasal özellikleri farkli olan iki veya ikiden fazla mücevher taslari bir grubu olustururlar.

Ayni türden taslar benzeri kristal yapi ve kimyasal özelliklere sahiptirler, fakat renkleri farklidir.

Süs taslari az bulunur malzeme olarak hemen hemen tüm kayaçlar ve maden yataklarinda bulunur. Çesitli dogal yollarla olusmuslardir. Örnegin yüksek sicaklikli magmadan silikatlarin kristallesmesi, metamorfik kosullar altinda kristallenme veya yeniden kristallenme, sulu çözeltilerden itibaren çökelme, organik aktiviteler ile bunlardan ikisinin veya daha fazlasinin ayni anda etkili olmasi sonucu süs taslari olusabilmektedir. Pek çogu da plaser yataklanmalar halinde karsimiza çikarlar.

 

 

 

 

 

 
 

 

 

 

 

 

 
 

 

 
 

TABLO 1. Kuyumculukta kullanilan kiymetli ve yari kiymetli taslarin muhtelif özellikleri

 
 

 

 
 

Tasin adi

 
 

 

 
 

Baslica Bilesen

 
 

 

 
 

Renk

 
 

 

 
 

Sertlik

 
 

 

 
 

Bulundugu Ülkeler

 
 

Amber

 

 

 
 

Hidrokarbon

 

 

 
 

Sari, kirmizi, yesil, mavi

 

 

 
 

2,0-2,5

 

 

 
 

Romanya, Burma, Kanada, U.S.A., Polonya, Rusya-Baltik Denizi

 

 

 
 

Beril

 
 

 

 

 
 

Akvamarine

 
 

Beril Grubu

 

 

 
 

Mavi-yesil

 
 

 

 

 
 

açik mavi

 
 

7,5-8,0

 

 

 
 

Avustralya, Brezilya, Rusya, Avusturya, ABD,

 

 

 
 

Zümrüt

 

 

 
 

Beril Grubu (Berilyum-aluminyum silikat)

 

 

 
 

Yesil

 

 

 
 

7,5

 

 

 
 

Avusturya, Brezilya, Rusya, Avusturya, ABD

 

 

 
 

Sentetik

 
 

 

 

 
 

Zümrüt

 
 

Beril-Grup (Beriyum-aluminyum silikat)

 

 

 
 

Yesil

 

 

 
 

7,5-8

 

 

 
 

Avusturya, ABD, Güney Afrika, Hindistan, Pakistan, Misir

 

 

 
 

Golden

 

 

 
 

Beril-Grup (Beriyum-aluminyum silikat)

 

 

 
 

Sari

 

 

 
 

7,5-8

 

 

 
 
 

Morganite

 

 

 
 

Beril-Grup (Beriyum-aluminyum silikat)

 

 

 
 

Pembe

 

 

 
 

7,5-8

 

 

 
 

Brezilya, ABD, Madagaskar Rusya

 

 

 
 

Krizoberil

 
 

 

 

 
 

Aleksandirit

 
 

Berilyum

 
 

 

 

 
 

alüminat

 
 

Gü isiginda, yapay isikta kirmizi

 

 

 
 

8,5

 

 

 
 

Brezilya, ABD, Madagaskar

 

 

 
 

Kedigözü

 

 

 
 

Berilyum

 
 

 

 

 
 

alüminat

 
 

Yesil kahverengi

 

 

 
 

8,5

 

 

 
 

Brezilya, Madagaskar, Seylan, Rusya, ABD,

 

 

 
 

Korund

 
 

 

 

 
 

Yakut

 
 

Al2O3

 

 

 
 

Açik ve koyu kirmizi

 

 

 
 

9,0

 

 

 
 

Brezilya, Rusya

 

 

 
 

Safir

 

 

 
 

Al2O3

 

 

 
 

mavi

 

 

 
 

9,0

 

 

 
 

Burma, Taylan, Hindistan, Isviçre, Seylan, Afganistan, Avustralya, Pakistan, ABD,

 

 

 
 

Elmas

 

 

 
 

C

 

 

 
 

Renksiz mavi-renksiz sari kahve yesil-pembe

 

 

 
 

10,0

 

 

 
 

Güney Afrika, Rusya, Brezilya

 

 

 
 

Feldspat Grubu

 
 

 

 

 
 

Amazonit

 
 

K(AlSi3O8)

 
 

 

 

 
 

Alkali aluminyum silikat

 
 

Yesil mavi siyah

 

 

 
 

6,0-6,5

 

 

 
 

Brezilya, Hindistan Madagaskar, Güneybati Afrika, Rusya

 

 

 
 

Labradorit

 

 

 
 

"

 

 

 
 

Gri mavi, bronz, kahverengi

 
 

 

 

 
 

menekse

 
 

6,0-6,5

 

 

 
 

Kanada, Madagaskar, Meksika, Amerika

 

 

 
 

Aytasi

 

 

 
 

"

 

 

 
 

Beyaz mavimsi

 

 

 
 

6,0-6,5

 

 

 
 

Seylan, Avustralya, Burina, Brezilya, Hindistan, Tanzanya

 

 

 
 

Garnet

 

 

 
 

Kompleks

 
 

 

 

 
 

silikat

 
 

Kahverengi siyah sari yesil turuncu

 

 

 
 

6,5-7,5

 

 

 
 

Avusturya, Güney Afrika, Seylan, Afganistan, Brezilya, Rusya

 

 

 
 

Jade

 
 

 

 

 
 

Jadeit

 
 

"

 

 

 
 

Yesil, sari, siyah beyaz

 

 

 
 

6,5

 

 

 
 

Burma Çin

 

 

 
 

Nefrit

 

 

 
 

Kompleks

 
 

 

 

 
 

Hidro silikat

 
 

yesilden

 
 

 

 

 
 

beyaza

 
 

5,5

 

 

 
 

Burma

 

 

 
 

Peridot

 

 

 
 

Fe, Mg

 
 

 

 

 
 

Silikat

 
 

sari

 
 

 

 

 
 

yesil

 
 

6,5-7

 

 

 
 
 

Opal

 

 

 
 

H2O SiO2

 

 

 
 

muhtelif

 

 

 
 

5,5-6,5

 

 

 
 

Brezilya, Meksika, Bati Avustralya, Çekoslovakya, U.S.A

 

 

 
 

Inci

 

 

 
 

Kalsiyum

 
 

 

 

 
 

Karbonat

 
 

Beyaz, pembe veya siyah

 

 

   
 
 

Agat

 

 

 
 

Silisyum

 

 

 
 

Muhtelif renkte

 

 

 
 

7,0

 

 

 
 
 

 

 
 

Tasin adi

 
 

 

 
 

Baslica Bilesen

 
 

 

 
 

Renk

 
 

 

 
 

Sertlik

 
 

 

 
 

Bulundugu Ülkeler

 
 

Ametist

 

 

 
 

"

 

 

 
 

mor, menekse

 

 

 
 

7,0

 

 

 
 

Brezilya, Uruguay, Madagaskar, Türkiye, ABD, Rusya

 

 

 
 

Sitrin

 

 

 
 

"

 

 

 
 

sari

 

 

 
 

7,0

 

 

 
 
 

Dag

 
 

 

 

 
 

Kristali

 
 

"

 

 

 
 

renksiz

 

 

 
 

7,0

 

 

 
 

U.S.A

 

 

 
 

Jasper

 

 

 
 

"

 

 

 
 

kirmizi, kahverengi, yesil varyeteki

 

 

 
 

6-7

 

 

 
 

Madagaskar, Hindistan, Rusya

 

 

 
 

Spinel

 

 

 
 

Mg, Al2O3

 
 

 

 

 
 

Magnezyum aluminyum oksit

 
 

muhtelif

 

 

 
 

8,0

 

 

 
 

Seylan, Burma, Taylan, ABD

 

 

 
 

Topaz

 

 

 
 

"

 

 

 
 

reksiz

 
 

 

 

 
 

mavi-yesil

 
 

8,0

 

 

 
 

Brezilya, Seylan, Burma, Rusya, Avustralya, Japonya, Meksika, ABD

 

 

 
 

Turmalin

 

 

 
 

"

 

 

 
 

muhtelif

 

 

 
 

7,0-7,5

 

 

 
 

Yugoslavya, Rusya, ABD, Zambia

 

 

 
 

Turkuaz

 

 

 
 

Bakir aluminyum fosfat

 

 

 
 

mavi yesil

 

 

 
 

6,0

 

 

 
 

Afganistan, Avustralya, Çin Israil, Tanzanya, ABD, Iran

 

 

 
 

Zirkon

 

 

 
 

Zirkonyum

 
 

 

 

 
 

silikat

 
 

renksiz, mavi, kahve, sari, yesil

 

 

 
 

6,0-7,5

 

 

 
 

Kamboçya, Burma, Tayland, Seylan, Avustralya, Brezilya, Madagaskar, Japonya

 

 

 
 

Lapis Lazuli

 

 

 
 

Na8(Al6Si6O24)S2

 

 

 
 

lacivert

 

 

 
 

5-6

 

 

 
 

Afganistan, Rusya

 

 

 
 

Kalsedon

 

 

 
 

Kuvars grubu

 

 

 
 

beyaz, kirmizi, yesil yarisaydam

 

 

 
 

7

 

 

 
 

Brezilya, Hindistan, Madagaskar, Uruguay, G. Afrika

 

 

 

 

 

Basta Amerika olmak üzere bu konuda gelismis ülkeler Almanya, Japonya, Avusturya, Belçika, Hollanda, Israil v.s. ülkelerde yüzlerce küçük çapta kurulus dünyanin muhtelif yerlerinden ham tas ihracati ve ithalati yapmaktadir. Bunlarin sadece birkaç yüz çesidi Amerika'da faaliyet göstermekte olup ilgili dergilerde bu kuruluslarin ilanlari yeralmaktadir.

Kiymetli taslarin ve dogal elmasin %80'den fazlasini "Diamond Trading Co. Ltd" ve "Industrial Distributors Ltd" pazarlamaktadir. Dünya elmas pazarlari "De Beers Consolidated Mines Ltd" tarafindan denetlenir.

"The Diamond Producers Association" (Elmas Üreticileri Birligi) üretimlerinin önemli bir bölümü "Diamond Purchasing and Trading Co" (%50'si De Beers'in) ya aktarilir. Buradan elmaslar De Beers'in "Anglo American Corp. of South Africa Ltd" vasitasiyla dolayli olarak kontrol ettigi CSO'nun bir kolu olan "Diamond Trading Co" ya gider. "The Diamond Trading Co." elmaslari dünya fiyatlarindan %10 daha ucuza pazarlar ve sirketin Londra'daki bir kolu vasitasiyla elmaslar dünya pazarlarina sürülür.

Dünyanin belli basli elmas isleme merkezleri Belçika ve Israil'dir. Ayrica 1982 yilinda Hindistan'da gelisen büyük endüstri (350.000 yontucunun külübelerinde gelistirdikleri endüstri) dünya pazarlarini etkilemistir.



 

3. TÜRKIYE'DE DURUM

3.1. Ürünün Türkiye'de Bulunus Sekilleri

Türkiye'de süs tasi sektörü oldukça yenidir. Üretim yapilan yataklar konusunda kesin bir bilgi yoktur. Türkiye degerli süs tasi yataklarina sahip degildir. Yari kiymetli süs taslarimiz kismen degerlendirilebilmektedir.

Tarihi bilgilerde zümrüt, yakut ve safir bulundugu ifade edilmekte ise de kayda deger herhangi bir üretim bugüne kadar gerçeklesmemistir. Literatürde geçen sadece Simav'da bulunan ates opal'dir. Diger ülkelerle kiyaslandiginda, önemli çapta isletilen bir yatagin bulundugu söylenemez.

 

3.2. Rezervler

Rezerv bilgileri mevcut degildir. Bu konuda simdiye kadar yapilmis gerçekçi bir çalismada mevcut degildlr. Bu bölümde bilinen kiymetli taslar ve bulunduklari yerleri belirtmekle yetinecegiz.

 

I- Agat

Pek çok çesit ve çok iyi kalitede, Türkiye'ye has özel Agat (Ankara-Çubuk) dünyaca meshurdur. Lace Agat (çizgili agat) olarak bilinmektedir. Ayrica Yosun Agat, Agaç Agat türlerinin pek çogunu hemen her yörede bulmak mümkün olabilmektedir.

 

II- Ametist

a- Koyu ametist,

b- Ufak kristalli ametist,

c- Açik renk ametist.

Bu kiymetli tas Türkiye'de Balikesir-Dursunbey-Gügü köyü'nde, ayrica Ordu-Fatsa, Gümüshane, Sebinkarahisar ve Yozgat'ta bulunmaktadir.

 

III- Amber (Kehribar)

Vaktiyle çok islenmistir. Koyu kahve renginden açik kahve rengine kadar degisik türleri vardir. Dogu Anadolu'da muhtelif yerlerde, Iç Anadolu'da bulunmaktadir.

 

IV. Kuvars

Bulundugu yöre

Siyah kuvars

Dumanlu kuvars

Seffaf kuvars Aydin-Çine, Manisa

Sari kuvars

Pembe kuvars

Kirmizi kuvars (çok ender)

Yesil kuvars (çok ender)

Kuvars kristalleri Aydin Çine, Manisa, Hakkari

 

V- Opalitler

Muhtelif renklerde Türkiye'nin birçok yerinde bulunabilmektedir.

Yosun opal Çankiri Eskisehir v.s.

Beyaz opal (süt opal) Eskisehir Sivrihisar

Yesil opal

Agaç opal

v.s. gibi çesitleri bol miktarda mevcuttur.

 

VII- Kalsedon

Koyu kalsedon

Açik kalsedon Eskisehir Saricakaya

Beyaz mavi kalsedon

Bantli kalsedon ve Türkiyenin muhtelif yerlerinde

 

VIII- Obsidiyen

Volkanik arazinin karakteristik tasi olan bu tasin hemen her cins ve kalitesi, Dogu Anadolu ve Iç Anadolu'da bulunmaktadir.

 

IX- Jasper

Türkiye'de agat gibi en çok bulunan yari kiymetli tas olup Balikesir, Manisa, Bursa ve hemen hemen her yerde bulunmasi mümkündür.

Bunlarin disinda dünyada nadir bulunan bazi süs taslari Türkiye'de bulunmaktadir.

Bunlardan kemererit (Erzincan-Kop daglarinda) krom cevheri islenilen ocaklarda nadiren bulunmaktadir. Diger bazilari ise, diyaspor (Mugla civari), psöydolösit, vanadinit ve Yozgat-Dogankent pembe turmalini dir. Bu zuhurlar isletilebilir nitelikte olmayip zuhur nitelikleri ile dikkat çekmektedir. Ayrica Türkiye' ye has dünyaca bilinen özel taslar

A-Oltu tasi (Erzurum)

B- Lüle tasi (Eskisehir)

C- Siyahmercan (Ege Denizi kiyilari ile Çin' de bulunur. )

 

3.3. Tüketim

3.3.1. Tüketim alanlari

Izmir, Istanbul ve Ankara'da atölye bazindaki çok küçük birkaç isyeri haricinde ülkemizde belirli bir üretimin varligindan söz edilemez. Tüketim genelde ithalat yoluyla karsilanmaktadir. Ülkemiz ihtiyaci olan süs esyasi imalatinda, gerekse son yillarda artis gösteren turim sektöründe hizmet veren satis magazalarinda pazarlanan esyanin imalatinda tamamen ithal hammadde kullanilmistir. Ayrica islenmis tas olarak ithal edilen malin önemli bir bölümünün kuyumcu atölyelerinde gümüs ve altin isçiligi ile birlikte islenerek yurt disina ihraç edildigini dis ticaret verilerinden ögreniyoruz.

 

3.3.2. Tüketim Miktar ve Degerleri

Bu konuda bilgi mevcut degildir. Yalniz eskiye oranla önemli bir artistan söz edebiliriz.

 

3.4. Üretim

3.4.1. Üretim Yöntemi ve Teknolojisi

Ülkemizde kayda deger bir üretim yoktur. Su anda küçük atölyeler muhtelif yollarla hammadde ihtiyaçlarini temin etmektedir. Bunlarin miktari da yilda birkaç tonu geçmemektedir.

Sektörde ki ana ve tali is alanlari;

1- Süs taslarinin ziynet esyalarinin yapilmasi için taslarin imali,

2- Süs taslarinin imalatinda kullanilan asindirici malzemenin imali,

3- Süs taslarinin imalatinda kullanilan makinalarin imali,

4- Yan aksesuar imalati (testere v.s),

5- Imal edilen taslar için gümüs isçiligi olarak siralanabilir.

Kiymetli taslar kesme, asindirma, sekillendirme, cilalama gibi islemlerden sonra pazara arz edilir. Bu islemler, ya çok ileri teknoloji ile kurulmus tesislerde veya ufak çapta el sanatlari agirlikli atölyelerde olabilir. Türkiye'de özellikle bu ikinci bahsedilen atölye bazinda isyeri olusturulmasi konusuna önem verilmelidir.

 

3.4.2. Sektörde Üretim Yapan Önemli Kuruluslar

Bu konuda ihtisaslasmis ve özellikle kiymetli taslarla ilgili çalisma ve üretim yapan yeterli bir kurulus yoktur. Islenmis süs taslari ve taklit taslarin hemen hemen tamami yurt disindan ithalat edilmektedir.

Ege Üniversitesi bünyesinde kiymetli taslarla ilgili çalisma yapan bir bölüm mevcuttur. Ayrica Istanbul, Izmir ve Ankara'da bu iste ugrasan birkaç sahsin ufak çapta atölyeler bulundugu bilinmektedir.

 

3.4.3. Üretim miktarlari hakkinda bilgi yoktur.

 

3.5. Dis Ticaret

3.5.1. Ithalat

Türkiye' nin süstasi ithalati tablo 8' de sunulmustur.

 

3.5.2. Ihracat

Türkiye' nin süs esyasi ihracati tablo 9' da sunulmustur.

 

TABLO 8. Ithalat durumu (miktar=M. kg, deger= x1000 $)

 
 

 

 

TABLO 9. Ihracat durumu (miktar: M kg, deger D= x1000 $)4. MEVCUT DURUMUN DEGERLENDIRILMESI

Türkiye, dünya piyasasinda diger ülkelerle rekabet edebilecek degerli süs tasi yataklarina sahip degildir. Jeolojik olarak zuhur çapindaki veriler arastirmaci kuruluslarin ileriye yönelik çalismalarinda ipucu olabilir.

Türkiye, yari kiymetli taslar konusunda gerek çesitlilik, gerekse rezerv ve kalite bakimindan oldukça sansli görülmektedir (agat, jasper, kalsedon, ametist, obsidiyen v.s.). Süs taslari konusu diger madencilik konulari ile ayni mütalââ edilmemelidir. Bu sektör gerek hammadde gerekse imalat teknolojisi olarak apayri bir konuma sahiptir. Bu nedenle, degerlendirme ve önlem alma konusunda sektörün özelliklerinin çok yakindan bilinmesi bir kat daha önem kazanmaktadir.

Türkiye, bu sektöre diger madencilik dallarindan farkli olarak, yaratacagi istihdam imkanlari açisindan yaklasmalidir.

Çünkü benzer ülkeler, bu sektör sayesinde büyük is imkanlari, dolayisiyla döviz gelirleri saglamislardir (Hong-Kong, Tayland, Hindistan, Italya, Brezilya v.d). Hammadde ihracati yönünden mevcut ülkelerle rekabet sansi çok fazla degildir. Özellikle uzak dogu ülkeleri ve Brezilya, Meksika gibi ülkeler simdilik bu konuda dünya pazarlarini ellerinde tutmaktadir. Türkiye simdilik bu konuda pek sansli degildir.

Yari kiymetli taslar genellikle gümüs ile birlestirilmek suretiyle muhtelif tür takilar olusturmaktadir. Son yillarda bu konuda yurtdisindan önemli miktarda islenmis süs tasinin ithal olundugu gerçegi gerek yurtiçi talebin gerekse turizm sektörünün talebinin yüksek olusunun dogal sonucudur. Bu nedenle konunun Kültür ve Turizm Bakanligi bünyesinde tesvik edilen el sanatlarini gelistirme ve destekleme projeleri kapsamina alinmasinda yarar görmekteyiz (halicilik v.b. gibi) ve kuyumculuk sektörü ile el ele gitmesi gereken bir konudur. Baslangiçta madencilik açisindan önemli olmayan bir durum söz konusu ise de zamanla artan küçük isletmelerin taleplerinin entegrasyonu bu sektörde önemli bir canlilik beklenebilir.

Konuya iliskin alinmasi gereken tedbirler:

- Yari kiymetli tas rezervinin yogunlastigi Eskisehir, Kütahya, Bilecik, Çankiri, Bursa, Ankara, Afyon, Kars v.s. gibi vilayetlerde bu konuda kurulacak küçük ve orta ölçekli atölyelerin KOSGEB bünyesinde tesvik edilmesi,

- Maden Dairesinin özellikle yari kiymetli taslar için ayricalikli bir kararname çikararak bunlarin hammadde olarak ihracatini yapan kuruluslar hariç olmak üzere tesvik edilen küçük atölyelerin ve amatör kuruluslarin hammadde gereksinimlerinin dogal yollardan temini sartlarina kolaylik getirilmelidir. Bir müsaade ile sertifika sahiplerinin yillik belli bir aidati ödemek kosuluyla tas teminleri serbest birakilmalidir. Küçük atölyelerin yillik 1-2 ton civarinda, orta ölçekli atölyelerinde 3-5 ton civarinda hammadde tüketecegi göz önüne alindiginda bu konuda maden isletmeciliginin beklenmesi haksizlik olacaktir.

Küçük ve orta ölçekli isletmelerin yaratacagi istihdam ve ülke ekonomisine yarari, zaman içerisinde hiç de gözardi edilmeyecek düzeye gelecektir.

- Bu konuda meslek okullarindan baslayan egitimin yayginlastirilmasi gerekmektedir.

- Turizm sektörü bu sektörü tesvik edilecek en önemli potansiyeldir.

Inaniyoruz ki sektör, zaman içerisinde gelisim düzeyini kisa zamanda tamamlayarak diger ülkelerle rekabet edebilecek ciddiyette kuruluslar olusturulacaktir.

 

TABLO 7. Bazi önemli mücevher taslarinin fiyatlari

 

 

SÜS TASI

KARAT

1991 YILI

1 KARATIN FIYAT

SINIRI ($)

Ametist

Akuamarin

Zümrüt

Garnet

Yakut

Safir

Tanzanit (Zoisit)

Topaz

Turmalin, (kirmizi)

1

1

1

1

1

1

1

1

1

$ 6- $18

100-250

1900-3500

500-800

3000-4000

800-2000

250-350

6-12

60-125










Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız: