.
SüS TaŞLaRı
Doğal Kıymetli TaŞLaR

DEGERLİ TAŞLARIN SINIFLANDIRILMASI


 

Süs Taşı Tanımı

SÜS TAŞI TANIMI

Süs taşları ya da kıymeli taşlar olarak tanımlanan malzemeler yarı kıymetli ve kıymetli süs taşları olmak üzere iki grup altında incelenirler. Süs taşları doğada yaygın olarak bulunan karbon, aluminyum , silisyum, kalsiyum ve magnezyum gibi elementler tarafından oluşturulur. Doğada çeşitli fiziksel ve kimyasal koşullar altında, özellikle büyük basınç altında oluşmuşlardır. Sertlikleri 6’nın üzerindedir. Mücevher taşlarının incelenmesi ile uğraşan bilim dalına gemoloji bilim adamlarına da gemolog adı verilmektedir. Süs taşları kullanım alanlarına göre üç grup altında toplanır.

A) Endüstriyel süs taşları: Bunlar yapay elmas, kristal kuvars gibi endüstri dallarında kullanılan kıymetli taşlardır.

B) Mücevher taşları : Ziynet eşyalarına monte edilerek kullanılan elmas, zümrüt ve yakut gibi kıymetli süs taşlarıdır.

C) Süsleme taşları: Kıymetli ve hatıra amacıyla kullanılacak eşyaların süslemesinde kullanılan taşlardır.

SÜS TAŞLARINI DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

Süs taşlarının değerlendirilmesinde dört ana özellik aranır.  Bunlar ; Güzellik, dayanıklılık, nadirlik, taşınabilirliktir, Bunların dışında; Kesilebilme, parlatılabilme, ışık yansıtma, ışık kırma gibi özelliller de taşların değerini belirleyen en önemli özelliklerdendir. Kökenlerine göre süs taşları organik ve kimyasal olmak üzere iki grup altında toplanır. Örneğin Oltu taşı ve Kehribar organik kökenli süs taşlarıdır. Opal ve Ametist ise kimyasal kökenlidir. Toplam sayıları 135 ten fazla olan kimyasal kökenli süs taşları bileşimlerine göre farklı gruplarda toplanabilirler. 

Kimyasal  kökenli süs taşları 

Silikatlar: Sayıları 45 kadardır. Örnek: Beril, granat, olivin, jadeit, nefrit, opal, zirkon, spodümen, topaz.
 Aluminosikatlar: Sayıları 50 kadardır Örnek feldspat, lazurit, krizoberil.
Oksitler: Sayıları 20’den fazladır Örnek; Korendon, hematit, spinel.
Borosilikat: Turmalin
Karbonat: Türkuaz 
Sülfat: jips
Sülfür: Pirit 
Elmas  
Fosfat
Süs taşları yapay olarak ta elde edilmektedir. Son yıllarda mücevher taşı veya endüstride kullanılacak kıymetli taşların doğal kaynaklardan yapılan üretimle karşılanamaması sonucu sentetik üretim artmıştır.

SÜS TAŞLARININ OLUŞUMU

Süs taşları az bulunur malzeme olarak hemen hemen tüm kayaçlar ve maden yataklarında bulunur. Çeşitli doğal yollarla oluşmuşlardır. Örneğin yüksek sıcaklıkta magmadan silikatların kristalleşmesi, metamorfik koşullar altında kristallenme veya yeniden kristallenme, sulu çözeltilerden itibaren çökelme, organik aktiviteler ile bunlardan ikisinin veya daha fazlasının aynı anda etkili olması sonucu süs taşları oluşabilmektedir. Pek çoğu da plaser yataklanmalar halinde karşımıza çıkarlar.

MAGMATİK KAYAÇLARA BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU  

Ultrabazik kayaçlara bağlı boru şekilli kimberlitler içersinde elmas yatakları primer olarak bulunur. Gök yakut, diyopsit, enstatit, hipersten, olivin ile granatlardan pirop, rodolit ve uvarovit ultrabazik kayaçlara bağlı olarak oluşan  diğer süs taşlarıdır. Pirop ve gök yakut ekonomik olarak değerlendirilebilenlerdendir.  Pegmatitler önemli süs taşı potansiyeli içeren mağmatik kayaçlardır. Anatas, apatit, aksinit, zümrüt ve beril başta olmak üzere krizoberil, kordiyerit, diyopsit, feldspat, fluorit, granat, disten, lazurit, skapolit, spodümen, topaz, turmalin ve zirkon gibi pek çok süs taşının kaynağı pegmatitlerdir. Granit gibi bazı derinlik kayaçlarına bağlı olarak da süs taşı yatakları oluşmaktadır. Örneğin, granat, sfen, zirkon, kuvars, felspat, topaz kaynağı olarak granitler ve içerdikleri mikropegmatitler değerlendirilebilmektedir. Asitten bazik bileşime kadar alkalin nitelikteki tüm derinlik kayaçlarında gök yakut, plajiyoklas, olivin, pirop ve granat oluşumu olağandır. Ayrıca obsidyen ve diğer volkanik camlar da süs taşı olarak değerlendirlmektedir.

METAMORFİK KAYAÇLARA BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU

Karbonatlı metamorfik kayaçlar, özellikle kristalin kireçtaşları (mermerler) başta lazurit olmak üzere, süstaşı olarak kullanılan spinellerin ana kaynağıdır. Bunlara bağlı olarak önemli yakut ve mavi yakut ile zümrüt yatakları oluşmaktadır. Ayrıca apatit, aksinit, kordiyerit, diyopsit, epidot, grassular, andradit, fluorit, skapolit, sfalerit, sfen, stealit, turmalin, vilemit , zensit gibi süs taşları olağandır bazıları bölgesel metamorfizmaya uğramış karbonatlı kayaçlarda izlenir. Genellikle asidik intrüzif kayaçlarla ilişkli olup, kontak metamorfizma ürünüdürler. Karbonatlı olmayan metamorfik kayaçlardan şist ve gnayslarda zümrüt ve yakut ile karbonatlı metamorfik kayaçlarda bulunan tüm süs taşları bulunabilir. Aktinolit, anatas, andaluzit, aquamarin, spessartin, jadeit, nefrit, ile kaplan gözü ve jasp türü kuvars, silimanit ve topaz da ekonomik boyutlu olabilir. 

HİDROTERMAL ÇÖZELTİLERE BAĞLI SÜS TAŞI OLUŞUMU

Opal, kalsit, epidot, pektolit, prehnit, tomsonit ve kuvars kristalleri volkanik kayaçların kovuk ve çatlaklarında hidrotermal çözeltiler tarafından oluşturulurlar.

ORGANİK KÖKENLİ SÜS TAŞ YATAKLARI

Sedimanter kayaçlar içersinde bulunan nadir süs taşlarıdır. Kehribar da bitkisel kökenli olup çam reçinelerinin fosilleşmesi ile oluşmuştur. Sedef ise ince taneli aragonit kristallerinden oluşan bir süstaşıdır.




Değerli Taşların Sınıflandırılması

 
Değerli taşlar içlerinde bulundurdukları minerallere göre ailesel biçimde sınıflandırılırlar. Bu şekilde yapılan sınıflandırmalar onları daha kolay öğrenmemizi sağlar. Değerli taşlar hakkında tek tek bilgi vermeden önce konu ile ilgilenenlerin işine yarayabileceğini düşündüğümüz basit bir sınıflandırma yaptık. 
 
1) Kuvars Grubu (Quartz)
- Necef (Crystal Quartz / Rock Crystal) 
- Sütlü Kuvars (Milky Quartz)
- Pembe Kuvars (Rose Quartz)
- Sitrin (Citrine)
- Ametist (Amethyst)
- Dumanlı Kuvars (Smoky Quartz)
- Aventurin (Aventurine)
- Kedigözü Kuvars (Cat’s Eye Quartz)
- Kaplangözü Kuvars (Tiger’s Eye Quartz)
- Şahingözü Kuvars (Hawk’s Eye Quartz)
- Yeşil Kuvars (Prasiolite)
- Mavi Kuvars (Blue Quartz)
 
2) Kalsedon Grubu (Chalcedony)
- Mavi Kalsedon (Blue Chalcedony)
- Krisopras (Chrysoprase)
- Sarduan (Sard)
- Karnalin  (Carnelian)
- Akik / Agat (Agate)
- Oniks / Akik Oniks (Onyx)
- Yosunlu Agat (Moss Agate)
- Dendiritli Agat (Dendritic Agate)
- Damarlı Agat / Şeritli Agat (Fortification Agate)
- Ateş Agat (Fire Agate)
- Çakmaktaşı / Sileks (Silex)
- Jasper (Jasper)
- Kan Taşı (Heliotrop)
- Mihenk Taşı (Lydite)
 
3) Opal Grubu (Opal)
- Ateş Opali (Fire Opal)
- Siyah Opal (Black Opal)
- Jelimsi opal (Jelly Opal)
- Parçalı Opal (Boulder Opal)
- Kristal Opal (Crystal Opal)
- Beyaz Opal (White Opal)
- Ağaç Opal (Wood Opal)
- Süt Opal (Milk Opal)
- Adi Opal (Common Opal)
 
4) Beril Grubu (Beryl)
- Zümrüt (Emerald)
- Akuamarin (Aquamarine)
- Krizoberil (Chrysoberyl)
- Morganit (Morganite)
- Helyolit (Heliodor)
- Aleksandrit (Alexandrite)
 
5) Korindon Grubu (Corundum)
- Yakut (Ruby)
- Safir (Sapphire)
 
6) Grenatlar Grubu (Garnet)
- Seylan Taşı / Almandin (Almandine Garnet)
- Afrika Yeşimi / Grossular (Grossular Garnet)
- Ural Zümrüdü (Demantoid Garnet)
- Lal Taşı / Pirop (Pyrope Garnet)
 
7) Yeşim Grubu (Jadeite)
- Yeşim Taşı (Jadeite)
- Nefrit (Nephrite)
 
8) Demir Mineralleri Grubu
- Hematit (Hematite)
- Pirit (Pyrite)
 
9) Bakır Mineralleri Grubu
- Malakit (Malachite)
- Azurit (Azurite)
 
10) Feldspat Grubu
- Aytaşı (Moonstone)
- Lacivert Taşı / Lapis Lazuli (Lazurite)
- Labradorit (Labradorite)
- Ortoklaz (Orthoclase)
- Amazon Taşı / Amazonit (Amazonstone)
 
11) Çeşitli Gruplardan Değerli Taşlar
- Elmas ve Pırlanta (Diamond)
- Fluorit (Fluorite)
- Kalsit (Calcite)
- Kyanit (Kyanite)
- Lüle Taşı / Eskişehir Taşı (Alm. Meerschaum)
- Obsidyen (Obsidian)
- Oniks / Oniks Mermeri (Marble Onyx)
- Rodonit (Rhodonite)
- Spinel (Spinel)
- Topaz (Topas)
- Turkuaz / Firuze (Turquoise)
- Turmalin (Tourmaline)
- Zebercet (Peridot)
- Zirkon (Zircon)
 
12) Hayvansal ya da Bitkisel Kökenli Bazı Değerli Maddeler
- Kehribar (Amber)
- Oltu Taşı (Oltu Stone)
- Mercan (Coral)
- İnci (Pearl)
- Sedef (Mother of pearl)
- Fil Dişi (Ivory / Elephant Tusk)
- Kuka Ağacı (A kind of palm tree)
- Amonit fosili (Ammonoids Fossil)






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız: